လျှပ်စစ်ပတ်လမ်းအပိုင်းတစ်ခုအတွက် အုမ်းနိယာမသည် လျှပ်စစ်ပတ်လမ်း၏ အဓိကတန်ဖိုးသုံးခုဖြစ်သည့် လျှပ်စီးကြောင်း၊ ဗို့အားနှင့် ခုခံမှုတို့ကို ဆက်စပ်ပေးသည်။ ၎င်း၏အဓိပ္ပာယ်မှာ - လျှပ်စစ်ပတ်လမ်းအပိုင်းတစ်ခုရှိ လျှပ်စီးကြောင်းသည် ထိုအပိုင်းရှိ ဗို့အားနှင့် တိုက်ရိုက်အချိုးကျပြီး ခုခံမှုနှင့် ပြောင်းပြန်အချိုးကျသည်။ ဖော်မြူလာအရ \(I=\frac{U}{R}\) ဖြစ်သည်။ ဤစာမျက်နှာတွင် အုမ်းနိယာမ၏ အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုချက်၊ ဖော်မြူလာနှင့် ၎င်း၏ပုံစံသုံးမျိုး၊ တိုင်းတာမှုယူနစ်များ၊ ပတ်လမ်းအပိုင်းနှင့် ပတ်လမ်းတစ်ခုလုံး၏ ကွာခြားချက်များ၊ ပုစ္ဆာဖြေရှင်းနည်းများနှင့် မိမိကိုယ်ကို စစ်ဆေးရန် အပြန်အလှန်အကျိုးပြု လေ့ကျင့်ခန်းများ ပါဝင်သည်။
အုမ်းနိယာမဆိုသည်မှာ အဘယ်နည်းနှင့် ၎င်း၏ဖော်မြူလာ
အုမ်းနိယာမကို ၁၈၂၆ ခုနှစ်တွင် ဂျာမန်ရူပဗေဒပညာရှင် ဂျော့ခ်ျအုမ်း (Georg Ohm) က ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့သည်။ ၎င်းသည် လျှပ်ကူးပစ္စည်းတစ်ခုအတွင်းရှိ လျှပ်စီးကြောင်းသည် ထိုပစ္စည်းပေါ်တွင် သက်ရောက်သော ဗို့အားနှင့် ခုခံမှုအပေါ် မည်သို့မူတည်ကြောင်း ဖော်ပြသည်။
လျှပ်စစ်ပတ်လမ်းအပိုင်းတစ်ခုအတွက် အုမ်းနိယာမ၏ အခြေခံဖော်မြူလာမှာ -
ဖြစ်ပြီး I သည် လျှပ်စီးကြောင်း၊ U သည် ဗို့အား၊ R သည် ခုခံမှုဖြစ်သည်။
ဤဖော်မြူလာတစ်ခုတည်းမှ အခြားဖော်မြူလာနှစ်ခုကို ထုတ်ယူနိုင်ပြီး ကျန်တန်ဖိုးနှစ်ခုကို သိရှိပါက မည်သည့်တန်ဖိုးကိုမဆို ရှာဖွေနိုင်သည် -
- လျှပ်စီးကြောင်း - \(I=\dfrac{U}{R}\);
- ဗို့အား - \(U=I\cdot R\);
- ခုခံမှု - \(R=\dfrac{U}{I}\)။
ဖော်မြူလာသုံးခုလုံးကို အလွတ်ကျက်စရာမလိုဘဲ "အုမ်းနိယာမ တြိဂံ" ကို အသုံးပြုရန် အဆင်ပြေသည်။ ရှာလိုသောတန်ဖိုးကို လက်ဖြင့်ဖုံးလိုက်ပါက ၎င်းကို မည်သို့တွက်ချက်ရမည်ကို ချက်ချင်းမြင်တွေ့ရမည်ဖြစ်သည်။
အုမ်းနိယာမ တြိဂံ
တြိဂံတွင် ဗို့အား U သည် အပေါ်တွင်ရှိပြီး လျှပ်စီးကြောင်း I နှင့် ခုခံမှု R တို့သည် အောက်တွင်ရှိသည်။ သင်ရှာလိုသောတန်ဖိုးကို ဖုံးလိုက်ပါ - U နှင့် R တို့သည် ဘေးချင်းကပ်လျက်ရှိနေပါက ၎င်းတို့ကို မြှောက်ရမည် (\(U=I\cdot R\))၊ တန်ဖိုးတစ်ခုသည် အခြားတစ်ခု၏အပေါ်တွင် ရှိနေပါက အပေါ်တန်ဖိုးကို အောက်တန်ဖိုးဖြင့် စားရမည် (\(I=\frac{U}{R}\), \(R=\frac{U}{I}\))။
တိုင်းတာမှုယူနစ်များနှင့် ကိရိယာများ
အုမ်းနိယာမရှိ တန်ဖိုးသုံးခုလုံးကို SI စနစ်ယူနစ်များဖြင့် တိုင်းတာသည်။ လျှပ်စီးကြောင်းကို အမ်ပီယာ (Ampere)၊ ဗို့အားကို ဗို့ (Volt) နှင့် ခုခံမှုကို အုမ်း (Ohm) ဖြင့် တိုင်းတာသည်။ ဖော်မြူလာတွင် ဤယူနစ်များကို အတိအကျထည့်သွင်းရန် အရေးကြီးသည် - ခုခံမှုကို ကီလိုအုမ်း (kOhm) သို့မဟုတ် လျှပ်စီးကြောင်းကို မီလီအမ်ပီယာ (mA) ဖြင့် ပေးထားပါက အခြေခံယူနစ်များသို့ ဦးစွာပြောင်းလဲရမည်။
| တန်ဖိုး | သင်္ကေတ | ယူနစ် (SI) | ကိရိယာ |
|---|---|---|---|
| ဗို့အား | U | ဗို့ (V) | ဗို့မီတာ |
| လျှပ်စီးကြောင်း | I | အမ်ပီယာ (A) | အမ်မီတာ |
| ခုခံမှု | R | အုမ်း (Ohm) | အုမ်းမီတာ |
1 kOhm = 1000 Ohm, 1 MOhm = 1 000 000 Ohm, 1 mA = 0,001 A။ပတ်လမ်းအပိုင်းနှင့် ပတ်လမ်းတစ်ခုလုံး
အုမ်းနိယာမကို ပုံစံနှစ်မျိုးဖြင့် ဖော်ပြလေ့ရှိပြီး ၎င်းတို့ကို ရောထွေးမသွားစေရန် အရေးကြီးသည်။
လျှပ်စစ်ပတ်လမ်းအပိုင်းတစ်ခုအတွက် အုမ်းနိယာမ သည် လျှပ်စစ်အရင်းအမြစ်မပါဝင်သော ပတ်လမ်းအပိုင်းတစ်ခု (ဥပမာ - ခုခံမှုတစ်ခု) ကို ဖော်ပြသည် - \(I=\dfrac{U}{R}\)၊ ဤနေရာတွင် U သည် ထိုအပိုင်းရှိ ဗို့အားဖြစ်သည်။
လျှပ်စစ်ပတ်လမ်းတစ်ခုလုံးအတွက် အုမ်းနိယာမ သည် လျှပ်စစ်အရင်းအမြစ်ပါဝင်သော ပိတ်ထားသော ပတ်လမ်းတစ်ခုလုံးကို ဖော်ပြသည်။ မည်သည့်အရင်းအမြစ်တွင်မဆို အတွင်းခုခံမှု r ရှိသောကြောင့် အပိုင်းကိန်း၏အောက်ခြေတွင် နောက်ထပ်တန်ဖိုးတစ်ခု ထပ်တိုးလာသည် -
ဤနေရာတွင် ε (Epsilon) သည် အရင်းအမြစ်၏ လျှပ်စစ်တွန်းအား (EMF)၊ R သည် ပတ်လမ်း၏ ပြင်ပခုခံမှု၊ r သည် အရင်းအမြစ်၏ အတွင်းခုခံမှုဖြစ်သည်။ ပတ်လမ်းအပိုင်းတွင် ပြင်ပခုခံမှုကိုသာ ထည့်သွင်းစဉ်းစားပြီး ပတ်လမ်းတစ်ခုလုံးတွင်မူ ဘက်ထရီအတွင်းရှိ ခုခံမှုကိုပါ ထည့်သွင်းစဉ်းစားရသည်။
အစဉ်လိုက်နှင့် ယှဉ်တွဲချိတ်ဆက်မှု
အုမ်းနိယာမသည် ခုခံမှုတစ်ခုအတွက်သာမက ခုခံမှုများစွာပါဝင်သော ပတ်လမ်းအပိုင်းတစ်ခုအတွက်ပါ အလုပ်လုပ်သည်။ သို့သော် ဦးစွာ ၎င်းတို့၏ စုစုပေါင်း (ညီမျှသော) ခုခံမှုကို ရှာဖွေရမည်။
- အစဉ်လိုက်ချိတ်ဆက်မှု (ခုခံမှုများကို "ကွင်းဆက်" အနေဖြင့် ချိတ်ဆက်ခြင်း) - ခုခံမှုများကို ပေါင်းရမည် (\(R=R_1+R_2+\dots\))။ လျှပ်စီးကြောင်းသည် ခုခံမှုအားလုံးတွင် တူညီပြီး ဗို့အားများကို ပေါင်းရမည်။
- ယှဉ်တွဲချိတ်ဆက်မှု (ခုခံမှုများကို "ခွဲထွက်" အနေဖြင့် ချိတ်ဆက်ခြင်း) - ခုခံမှု၏ ပြောင်းပြန်တန်ဖိုးများကို ပေါင်းရမည် (\(\dfrac{1}{R}=\dfrac{1}{R_1}+\dfrac{1}{R_2}+\dots\))။ ဗို့အားသည် အကိုင်းအခက်အားလုံးတွင် တူညီပြီး လျှပ်စီးကြောင်းများကို ပေါင်းရမည်။
စုစုပေါင်း R ကို ရှာပြီးနောက် လျှပ်စစ်ပတ်လမ်းအပိုင်းအတွက် အုမ်းနိယာမကို အသုံးပြုပါ - \(I=\dfrac{U}{R}\)။
အုမ်းနိယာမ ပုစ္ဆာများ ဖြေရှင်းနည်း ဥပမာများ
ဥပမာ ၁။ လျှပ်စီးကြောင်းကို ရှာပါ
အခြေအနေ။ ခုခံမှု \(R=4\) Ohm ရှိသော ပတ်လမ်းအပိုင်းတစ်ခုတွင် ဗို့အား \(U=12\) V သက်ရောက်ထားသည်။ လျှပ်စီးကြောင်း \(I\) ကို ရှာပါ။
ဖြေရှင်းနည်း။ လျှပ်စစ်ပတ်လမ်းအပိုင်းအတွက် အုမ်းနိယာမကို ရေးသားပါ -
အဖြေ - လျှပ်စီးကြောင်း \(I=3\) A ဖြစ်သည်။
ဥပမာ ၂။ ဗို့အားကို ရှာပါ
အခြေအနေ။ ခုခံမှု \(R=100\) Ohm ရှိသော ခုခံပစ္စည်းတစ်ခုတွင် လျှပ်စီးကြောင်း \(I=0{,}5\) A ဖြတ်သန်းနေသည်။ ဗို့အား \(U\) ကို ရှာပါ။
ဖြေရှင်းနည်း။ အုမ်းနိယာမမှ ဗို့အားကို ထုတ်ယူပါ -
အဖြေ - ဗို့အား \(U=50\) V ဖြစ်သည်။
ဥပမာ ၃။ ခုခံမှုကို ရှာပါ (ယူနစ်ပြောင်းလဲခြင်းနှင့်အတူ)
အခြေအနေ။ မီးလုံးတစ်ခုကို \(U=220\) V ဗို့အားရှိသော ပတ်လမ်းတွင် ချိတ်ဆက်ထားပြီး လျှပ်စီးကြောင်း \(I=2\) A ဖြတ်သန်းနေသည်။ ခုခံမှု \(R\) ကို ရှာပါ။
ဖြေရှင်းနည်း။
လျှပ်စီးကြောင်းကို မီလီအမ်ပီယာဖြင့် ပေးထားပါက (ဥပမာ \(I=200\) mA)၊ ဦးစွာပြောင်းလဲရမည် - \(200\ \text{mA}=0{,}2\) A၊ ထို့နောက်မှ စားရမည်။
အဖြေ - ခုခံမှု \(R=110\) Ohm ဖြစ်သည်။
ဥပမာ ၄။ ခုခံမှုနှစ်ခုပါသော ပတ်လမ်းအပိုင်း
အခြေအနေ။ ခုခံမှု \(R_1=3\) Ohm နှင့် \(R_2=6\) Ohm တို့ကို အစဉ်လိုက်ချိတ်ဆက်ထားပြီး ပတ်လမ်းအပိုင်း၏ ဗို့အား \(U=18\) V ဖြစ်သည်။ လျှပ်စီးကြောင်းကို ရှာပါ။
ဖြေရှင်းနည်း။ အစဉ်လိုက်ချိတ်ဆက်မှုတွင် ခုခံမှုများကို ပေါင်းရမည် -
ယခု ပတ်လမ်းတစ်ခုလုံးအတွက် အုမ်းနိယာမကို အသုံးပြုပါ -
အကယ်၍ ထိုခုခံမှုများကို ယှဉ်တွဲချိတ်ဆက်ထားပါက စုစုပေါင်းခုခံမှုကို အခြားနည်းဖြင့် တွက်ချက်ရမည် - \(\frac{1}{R}=\frac{1}{3}+\frac{1}{6}=\frac{1}{2}\)၊ ဆိုလိုသည်မှာ \(R=2\) Ohm ဖြစ်သည်။
အဖြေ - \(I=2\) A ဖြစ်သည်။
ပုစ္ဆာဖြေရှင်းရာတွင် မကြာခဏဖြစ်တတ်သော အမှားများ
-
ဘာကိုဘာနဲ့စားရမှန်း မသိခြင်း - R = U / I အစား R = I / U ဟု ရေးသားခြင်း။
အုမ်းနိယာမ တြိဂံကို အသုံးပြုပါ။ ဗို့အား U သည် အပေါ်တွင်၊ လျှပ်စီးကြောင်း I နှင့် ခုခံမှု R တို့သည် အောက်တွင်ရှိသည်။ အပေါ်တန်ဖိုးကို အောက်တန်ဖိုးဖြင့် စားရမည် - I = U/R နှင့် R = U/I။ U = I·R မှာမူ I နှင့် R တို့သည် ဘေးချင်းကပ်လျက်ရှိသောကြောင့်ဖြစ်သည်။
-
ယူနစ်များကို အခြေခံယူနစ်သို့ မပြောင်းလဲဘဲ ကီလိုအုမ်းနှင့် မီလီအမ်ပီယာကို ဖော်မြူလာတွင် ထည့်သွင်းခြင်း။
ဖော်မြူလာတွင် မထည့်သွင်းမီ SI ယူနစ်သို့ ပြောင်းလဲပါ - 1 kOhm = 1000 Ohm, 1 MOhm = 1 000 000 Ohm, 1 mA = 0,001 A။ မဟုတ်ပါက အဖြေသည် အဆပေါင်းများစွာ ကွာခြားသွားပါမည်။
-
ဗို့အားနှင့် လျှပ်စီးကြောင်းကို ရောထွေးခြင်း၊ သင်္ကေတတစ်ခုတည်းကိုသာ အသုံးပြုခြင်း သို့မဟုတ် နေရာမှားခြင်း။
ဗို့အားသည် U (ဗို့၊ ဗို့မီတာကို ယှဉ်တွဲချိတ်ဆက်သည်)။ လျှပ်စီးကြောင်းသည် I (အမ်ပီယာ၊ အမ်မီတာကို အစဉ်လိုက်ချိတ်ဆက်သည်)။ ၎င်းတို့သည် ကိရိယာအမျိုးမျိုးဖြင့် တိုင်းတာရသော တန်ဖိုးအမျိုးမျိုးဖြစ်သည်။
-
ပတ်လမ်းတစ်ခုလုံးအတွက် အုမ်းနိယာမဖော်မြူလာကို အသုံးပြုရာတွင် အရင်းအမြစ်၏ အတွင်းခုခံမှုကို မေ့လျော့ခြင်း။
ပတ်လမ်းအပိုင်း (အရင်းအမြစ်မပါ) အတွက် I = U/R သည် မှန်ကန်သည်။ အရင်းအမြစ်ပါသော ပတ်လမ်းတစ်ခုလုံးအတွက်မူ အတွင်းခုခံမှု r ကို ထည့်သွင်းစဉ်းစားရမည် - I = ε/(R+r)။
-
အစဉ်လိုက်ချိတ်ဆက်မှုတွင် ပြောင်းပြန်တန်ဖိုးများကို ပေါင်းရမည်ဟု ထင်မှတ်ခြင်း (ယှဉ်တွဲချိတ်ဆက်မှုကဲ့သို့)။
ပြောင်းပြန်ဖြစ်သည် - အစဉ်လိုက်တွင် ခုခံမှုများကို ပေါင်းရမည် (R = R₁ + R₂)၊ ယှဉ်တွဲတွင် ပြောင်းပြန်တန်ဖိုးများကို ပေါင်းရမည် (1/R = 1/R₁ + 1/R₂)။
မေးခွန်းနှင့် အဖြေများ
လျှပ်စစ်ပတ်လမ်းအပိုင်းတစ်ခုအတွက် အုမ်းနိယာမ၏ အဓိပ္ပာယ်မှာ အဘယ်နည်း။
လျှပ်စစ်ပတ်လမ်းအပိုင်းတစ်ခုရှိ လျှပ်စီးကြောင်းသည် ထိုအပိုင်းရှိ ဗို့အားနှင့် တိုက်ရိုက်အချိုးကျပြီး ခုခံမှုနှင့် ပြောင်းပြန်အချိုးကျသည်။ ဖော်မြူလာ - I = U/R၊ I သည် လျှပ်စီးကြောင်း (A)၊ U သည် ဗို့အား (V)၊ R သည် ခုခံမှု (Ohm) ဖြစ်သည်။
ပတ်လမ်းအပိုင်းအတွက် အုမ်းနိယာမနှင့် ပတ်လမ်းတစ်ခုလုံးအတွက် အုမ်းနိယာမ မည်သို့ကွာခြားသနည်း။
ပတ်လမ်းအပိုင်းအတွက် အုမ်းနိယာမ (I = U/R) သည် အရင်းအမြစ်မပါဝင်သော ပတ်လမ်းအပိုင်းတစ်ခုကိုသာ ဖော်ပြပြီး ခုခံမှု R ကိုသာ ထည့်သွင်းစဉ်းစားသည်။ ပတ်လမ်းတစ်ခုလုံးအတွက် အုမ်းနိယာမ (I = ε/(R+r)) သည် အရင်းအမြစ်ပါဝင်သော ပတ်လမ်းတစ်ခုလုံးကို ဖော်ပြပြီး အရင်းအမြစ်၏ အတွင်းခုခံမှု r နှင့် လျှပ်စစ်တွန်းအား ε ကိုပါ ထည့်သွင်းစဉ်းစားသည်။
လျှပ်စစ်တွန်းအား (EMF) ဆိုသည်မှာ အဘယ်နည်း။
EMF (လျှပ်စစ်တွန်းအား၊ ε ဟု သင်္ကေတပြုသည်) သည် လျှပ်စစ်အရင်းအမြစ် (ဘက်ထရီ၊ အားသွင်းကိရိယာ) တစ်ခုက ပတ်လမ်းတစ်ခုလုံးတွင် လျှပ်စစ်ဓာတ်အားကို "တွန်းပို့" ရန် မည်မျှအလုပ်လုပ်နိုင်ကြောင်း ပြသသည့် တန်ဖိုးဖြစ်သည်။ ရိုးရှင်းစွာပြောရလျှင် လျှပ်စီးကြောင်းမစီးဆင်းသေးသည့် အခြေအနေတွင် အရင်းအမြစ်၏ "ဗို့အား" ဖြစ်သည်။ ဗို့ (Volt) ဖြင့် တိုင်းတာသည်။
I = U/R ဖော်မြူလာမှ ဗို့အားနှင့် ခုခံမှုကို မည်သို့ထုတ်ယူမည်နည်း။
ဗို့အား - U = I·R (လျှပ်စီးကြောင်းကို ခုခံမှုဖြင့် မြှောက်သည်)။ ခုခံမှု - R = U/I (ဗို့အားကို လျှပ်စီးကြောင်းဖြင့် စားသည်)။ ဖော်မြူလာသုံးခုလုံးသည် တန်ဖိုးအမျိုးမျိုးအတွက် ရေးသားထားသော တူညီသောညီမျှခြင်းများဖြစ်သည်။
အုမ်းနိယာမတွင် တန်ဖိုးများကို မည်သည့်ယူနစ်ဖြင့် တိုင်းတာသနည်း။
လျှပ်စီးကြောင်း - အမ်ပီယာ (A)၊ ဗို့အား - ဗို့ (V)၊ ခုခံမှု - အုမ်း (Ohm)။ ကီလိုအုမ်း (kOhm) နှင့် မီလီအမ်ပီယာ (mA) တို့ကို ဖော်မြူလာတွင် မထည့်သွင်းမီ အခြေခံယူနစ်များသို့ ပြောင်းလဲရမည် - 1 kOhm = 1000 Ohm, 1 mA = 0,001 A။
ခုခံမှုကို တိုးမြှင့်လိုက်လျှင် လျှပ်စီးကြောင်း မည်သို့ပြောင်းလဲမည်နည်း။
လျှပ်စီးကြောင်းသည် ခုခံမှုနှင့် ပြောင်းပြန်အချိုးကျသည်။ ဗို့အားကို မပြောင်းလဲဘဲ ခုခံမှုကို ၂ ဆ တိုးလိုက်လျှင် လျှပ်စီးကြောင်းသည် ၂ ဆ လျော့ကျသွားမည်။ ခုခံမှုကို တစ်ဝက်လျှော့ချလိုက်လျှင် လျှပ်စီးကြောင်းသည် ၂ ဆ တိုးလာမည်။